Rehabilitacja po udarze mózgu

Czym jest udar mózgu ?

Udar mózgu jest zespołem objawów klinicznych związanych z nagłym wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, powstały w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujący się ponad 24 godziny.

Wyróżniamy dwa rodzaje incydentów mózgowo-naczyniowych. Udar mózgu może być krwotoczny (wywołany wylewem krwi do mózgu) lub niedokrwienny (wywołany zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu). Do udarów krwotocznych zalicza się krwotoki śródmózgowe i podpajęczynówkowe.

Udar mózgu stanowi jedną z głównych przyczyn przemijającej bądź trwałej niepełnosprawności u około 80% dorosłych pacjentów. Może ona dotyczyć całkowitej lub częściowej utraty sprawności ruchowej, zdolności odbioru bodźców, porozumiewania się z otoczeniem oraz pamięci i koncentracji. Może też znacząco ograniczać samodzielność bądź możliwość powrotu do pełnionych wcześniej funkcji społecznych i zawodowych.

Objawy udaru zależą od lokalizacji miejsca uszkodzenia. W wielu przypadkach udar mózgu jest stanem zagrażającym życiu, jako zaburzenie wymaga bezwzględnie hospitalizacji, najlepiej na wyspecjalizowanym oddziale udarowym.

udar

Udar mózgu – objawy

Zarówno w przypadku udaru niedokrwiennego, jak i krwotocznego objawy mogą  przejawiać  się powstaniem niedowładów, zaburzeniami mowy, zaburzeniami widzenia, zawrotami głowy.

Czasami objawy udaru wycofują się bardzo szybko (do 24h) i nie pozostawiają żadnych zaburzeń – mówimy wówczas o tzw. przemijającym epizodzie niedokrwiennym TIA (Transient Ischemic Attack). Jeżeli objawy udaru utrzymują się dłużej niż 24h, ale mijają przed upływem 21 dni, mamy do czynienia z tzw. RIND (Reversible Ischemic Neurological Deficit). Udar mózgu to trzecia po nowotworach i chorobach układu krążenia przyczyna zgonów  i główna przyczyna inwalidztwa (często głębokiego) osób dorosłych. Objawy udaru zależą w dużej mierze od rozległości ogniska udarowego, jego lokalizacji, wieku pacjenta.

Rehabilitacja po udarze mózgu

Proces i ostateczny efekt rekonwalescencji zależy w znacznej mierze od szybkiego wdrożenia indywidualnych, bo dostosowanych do potrzeb konkretnego pacjenta, kompleksowych programów rehabilitacyjnych. Ze względu na celowość zachowania ciągłości procesu rehabilitacji, terapia rozpoczęta w trakcie pobytu pacjenta na oddziale udarowym, powinna być kontynuowana na oddziałach rehabilitacji neurologicznej i w razie konieczności – ambulatoryjnie i w warunkach domowych.

Dowodem na celowość takiego postępowania jest zdecydowanie różny poziom sprawności psychofizycznej rehabilitowanych i nierehabilitowanych pacjentów z lekką i umiarkowaną niepełnosprawnością nawet w kilka lat po przebytym udarze mózgu.

Optymalnym okresem usprawniania po udarze mózgu jest pierwsze pół roku od chwili zachorowania. Nie oznacza to jednak, że w późniejszym okresie pacjenci nie odnoszą istotnych korzyści z treningu rehabilitacyjnego. Warunkiem jest, by był on:

  • intensywny
  • nakierowany na konkretne potrzeby funkcjonalne pacjenta.

Intensywna rehabilitacja trwa dopóty, dopóki obserwowana jest obiektywna poprawa umiejętności. Następnie rozważa się zmianę stosowanych technik usprawniania lub celu rehabilitacji (wdrożenie treningu strategii kompensacyjnych, jeśli istnieją przesłanki, że pełny powrót wybranych funkcji nie będzie możliwy.

udar1

Ostateczny efekt rehabilitacji zależy od kilku czynników podstawowych:

  • wielkości i lokalizacji uszkodzenia mózgu w konsekwencji udaru,
  • stanu somatycznego pacjenta przed zachorowaniem,
  • momentu rozpoczęcia leczenia i rehabilitacji,
  • wsparcia ze strony rodziny.

Tym niemniej należy pamiętać, że efekty nawet intensywnej rehabilitacji, podobnie zresztą jak każdego innego treningu fizycznego i umysłowego, nie są wiecznie trwałe, a ryzyko stopniowego pogarszania się sprawności jest tym większe, im większa była niepełnosprawność w konsekwencji samego udaru. Stąd konieczność ustawicznego treningu podtrzymującego.